11 april 2015

Adoptie Joods monument “De Rozenboom”

Donderdagavond 9 april was een bijzondere avond. Het Gymnasium Celeanum heeft een nieuwe verbinding met haar geschiedenis gemaakt door de adoptie van de Rozenboom.

Er was een mooi gezelschap van ongeveer 50 belangstellenden die, na de introductie van de rector, een korte boodschap meekregen van de wethouder van onderwijs en cultuur van de gemeente Zwolle, de heer Jan Brink. Hij is blij met de initiatieven van steeds meer Zwolse scholen om monumenten te adopteren. Scholen vormen immers de verbinding tussen verleden en toekomst.

Historicus Piet den Otter zette daarna de geschiedenis van de Zwolse Joodse gemeenschap vanaf 1721 tot aan de jaren ‘40 uiteen. Aan de hand van oud fotomateriaal vertelde hij over de maatschappelijke positie van de joden in Zwolle, van hun werk en huisvesting, en hoe dit veranderde in de aanloop naar het begin van de tweede wereldoorlog. Het verhaal over de onzekerheid voor de joden, die vanaf de jaren ’30 steeds groter werd, was aangrijpend.

Leerlingen interviewden daarna, samen met de heer Heijmans, de heren Harry en Abel Hes en de heer Hans Davidson, alle drie oud-leerlingen van onze school van Joodse komaf, over hun persoonlijke geschiedenis. Soms was het gesprek zwaar, soms luchtig. Over het vorderen door de Duitsers van hun huizen, over het onderduiken en natuurlijk over het lot van vele leden van hun families. Een van hen beschreef het geluk dat hij had gehad op zijn onderduikadres in Sneek: de hele straat wist dat er een “jodenjong” woonde, maar niemand die hem heeft verraden. Verraad lag telkens op de loer, de aangever kreeg zeven en een halve gulden per “kop” (kopgeld heette dat), enorm veel geld in die tijd. En natuurlijk werd stilgestaan bij hen die minder geluk hebben gehad en die uiteindelijk de oorlog niet hebben overleefd. Alle drie onderstreepten ze aan het eind van het interview het belang van het blijvend onderwijzen over deze geschiedenis, omdat het risico van herhaling altijd op de loer ligt als de onwetendheid toeneemt.

Historicus Wim Coster heeft eerder, in zijn boek “Metamorfoses”, al stilgestaan bij deze zwarte bladzijde in de geschiedenis van onze school. Hij vertelde dat de maakster van de Rozenboom, mevrouw Iris le Rütte, graag bij deze avond had willen zijn maar helaas verhinderd was. De gruwelen van de gymzaal, maar ook de boodschap dat de toekomst anders kan zijn, worden in het kunstwerk weergegeven. De takken reiken hoopvol en tegelijkertijd wanhopig naar de hoogte. Twee rode rozen lijken als kussen in de boom hoop en liefde te symboliseren tussen de andere, herfstkleurige, rozen. Het kunstwerk is gebaseerd op dichtregels van de in Auschwitz vermoorde Etty Hillesum.

Tenslotte nodigde onze rector Caren Japenga alle aanwezige leerlingen uit om de mensen in het publiek een roos te overhandigen als symbolische adoptie van de Rozenboom. Vanaf nu zal de school ieder jaar rond 2 en 3 oktober een herdenking organiseren opdat onze leerlingen zich bewust blijven dat ieder individu een sleutel kan zijn naar een veilige toekomst voor iedereen.
Ook was er muziek. Twee leerlingen speelden prachtig cello en piano, onder andere een zeer indrukwekkend Jiddisch stuk.